GIÁ KEO TĂNG NHƯNG NGƯỜI TRỒNG RỪNG VẪN CHƯA LỜI LỚN?

“Giá keo lên rồi, năm nay chắc bà con trúng lớn!”

Nghe thì có vẻ hợp lý. Nhưng nếu nhìn sâu vào thực tế ngành lâm nghiệp hiện nay, nhiều hộ trồng rừng lại đang rơi vào tình trạng: giá bán tăng nhưng lợi nhuận không tăng tương ứng. Thậm chí có người bán keo xong vẫn… thiếu tiền tái đầu tư vụ mới.

Vì sao lại có nghịch lý này?

Liệu người trồng rừng đang thật sự hưởng lợi từ cơn sốt giá keo, hay phần lớn lợi nhuận đang rơi vào tay khâu trung gian, vận chuyển và nhà máy?

Đây là vấn đề đang gây tranh cãi rất lớn trong ngành lâm nghiệp hiện nay.

Giá keo tăng mạnh nhưng chi phí trồng rừng cũng tăng chưa từng có

Trong khoảng vài năm trở lại đây, giá gỗ keo nguyên liệu có thời điểm tăng mạnh, đặc biệt tại nhiều tỉnh có diện tích rừng trồng lớn. Điều này khiến nhiều người nghĩ rằng nghề trồng rừng đang bước vào “thời kỳ vàng”. Nhưng thực tế lại khác xa kỳ vọng.

Giá cây giống tăng, giá phân bón tăng, nhân công phát dọn tăng, chi phí vận chuyển tăng, tiền thuê đất cũng tăng theo. Điều đáng nói là chu kỳ trồng keo kéo dài từ 4–6 năm. Nghĩa là người trồng rừng phải “ôm” toàn bộ rủi ro thị trường trong nhiều năm liên tục.

Một hộ dân trồng 5ha keo hôm nay chưa chắc 5 năm sau còn bán được đúng mức giá như dự tính ban đầu. Đó là chưa kể các rủi ro như mưa bão làm gãy đổ, cháy rừng mùa khô, nấm bệnh khiến cây chậm phát triển hoặc đầu ra bị ép giá vào mùa cao điểm khai thác.

Nói cách khác, giá keo tăng chỉ là một phần của bài toán, còn lợi nhuận thực sự phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí và năng suất rừng.

Nhiều người trồng rừng đang “bán non” vì thiếu vốn

Đây là vấn đề ít được nhắc đến nhưng lại cực kỳ phổ biến trong ngành lâm nghiệp hiện nay.

Không ít hộ dân phải bán rừng khi cây chưa đủ tuổi chỉ vì cần tiền xoay vòng vốn hoặc trả nợ ngân hàng. Keo 3–4 năm tuổi thường bị bán làm dăm gỗ với giá thấp hơn rất nhiều so với gỗ lớn.

Điều này tạo nên một vòng luẩn quẩn: người dân cần tiền nhanh nên phải khai thác sớm, giá trị rừng thấp nên không đủ vốn tái đầu tư, và cuối cùng tiếp tục bán non ở chu kỳ sau.

Trong khi đó, các doanh nghiệp có vốn mạnh lại có thể giữ rừng lâu hơn để bán gỗ lớn với giá trị cao gấp nhiều lần. Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề lớn nhất của ngành lâm nghiệp không nằm ở cây keo, mà nằm ở bài toán dòng tiền và khả năng tài chính của người trồng rừng.

Giá tăng nhưng người hưởng lợi lớn chưa chắc là nông dân

Một thực tế gây tranh cãi khác là khi giá keo tăng, người hưởng lợi nhiều nhất đôi khi không phải người trồng rừng.

Khâu vận chuyển, thương lái và nhà máy chế biến mới là những bên có khả năng kiểm soát giá mạnh hơn. Người dân thường ở thế bị động vì không có kho chứa, không có máy móc khai thác, không có khả năng thương lượng giá lớn và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thương lái địa phương.

Nhiều hộ cho biết cùng một lô rừng nhưng giá thu mua có thể chênh lệch hàng chục triệu đồng chỉ vì bán sai thời điểm hoặc thiếu thông tin thị trường. Đây là lý do ngày càng nhiều ý kiến cho rằng ngành lâm nghiệp Việt Nam đang thiếu sự liên kết bền vững giữa người dân và doanh nghiệp chế biến.

Nếu không thay đổi mô hình liên kết, người trồng rừng sẽ rất khó hưởng trọn giá trị thật của cây gỗ.

Trồng nhiều chưa chắc giàu, quan trọng là trồng đúng

Một sai lầm phổ biến hiện nay là chạy theo diện tích mà bỏ qua chất lượng rừng trồng.

Nhiều người mở rộng diện tích liên tục nhưng lại dùng giống kém chất lượng, trồng mật độ quá dày, không quản lý sâu bệnh và không đầu tư chăm sóc giữa chu kỳ. Kết quả là năng suất thấp, cây nhỏ và chất lượng gỗ không cao.

Trong khi đó, một số mô hình trồng ít diện tích hơn nhưng sử dụng giống mô chất lượng cao, quản lý kỹ thuật tốt và hướng tới gỗ lớn lại cho lợi nhuận vượt trội.

Điều này đang tạo ra một cuộc tranh luận mới trong ngành lâm nghiệp: người trồng rừng nên chạy theo sản lượng hay giá trị?

Xu hướng mới hiện nay không còn là “trồng thật nhiều”, mà là trồng giống tốt, tăng năng suất, kéo dài chu kỳ hợp lý và hướng tới gỗ lớn cùng chứng chỉ bền vững. Ai đi trước xu hướng này có thể sẽ chiếm lợi thế rất lớn trong vài năm tới.

Ngành lâm nghiệp đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh

Thị trường gỗ ngày càng yêu cầu cao hơn về chất lượng giống, truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ rừng bền vững, năng suất và độ đồng đều cây trồng. Điều này đồng nghĩa với việc mô hình trồng rừng theo kiểu “kinh nghiệm truyền miệng” sẽ dần bị đào thải.

Trong tương lai, người làm lâm nghiệp muốn tồn tại và có lợi nhuận lớn bắt buộc phải thay đổi tư duy: làm bài bản hơn, đầu tư dài hạn hơn, áp dụng công nghệ nhiều hơn và liên kết thị trường tốt hơn.

Giá keo tăng có thể là tín hiệu tích cực. Nhưng nếu chỉ trông chờ vào giá tăng để làm giàu, rất có thể người trồng rừng sẽ tiếp tục rơi vào cảnh “được mùa nhưng chưa chắc được giá trị”.

Kết luận

Giá keo tăng là cơ hội thật. Nhưng cơ hội chỉ thuộc về những người hiểu thị trường, kiểm soát được chi phí và đầu tư đúng hướng.

Trong ngành lâm nghiệp hiện nay, khoảng cách giữa người “trồng rừng kiếm sống” và người “trồng rừng tạo tài sản” đang ngày càng rõ rệt.

Còn bạn nghĩ sao?

Theo bạn, vì sao giá keo tăng nhưng nhiều hộ trồng rừng vẫn chưa lời lớn? Do chi phí đầu vào quá cao, do thương lái ép giá hay do cách làm chưa thay đổi?

Hãy để lại ý kiến của bạn và chia sẻ bài viết này để cùng thảo luận về tương lai ngành lâm nghiệp Việt Nam.